Domates Çeşitleri ve Ağustos Ekimi İçin En İyileri
Ağustosun ilk haftasında elimde fide tepsisi dururken hâlâ tereddüt ederim: "Bu kadar geç ekim boşa mı gidecek?" İlk yıllarda gitti. Haziran fidesi gibi davranıp iri, etli çeşitler diktim; eylül sonunda dallarda ceviz büyüklüğünde, yeşil, hiç kızarmayacak domateslerle kaldım. Sonra şunu öğrendim: ağustos domates ekimi bir yarış ve bu yarışta çeşit seçimi, gübreden de sulamadan da önce gelir.
Sorun aslında takvim değil, gün sayısı
Yaz sonu ekiminde iki duvar arasında sıkışırsınız. Bir yanda ağustos sıcağı var: 32-35 derecenin üzerinde domates çiçeği tozlaşmaz, tozlaşsa bile meyve tutmaz. Diğer yanda ilk ayazın tarihi var. Kendi bahçemde ilk soğuk vuruş kasım ortası; yani fideyi 5 Ağustos'ta toprağa aldığımda elimde yaklaşık 95-100 gün var. Bu sürenin ilk iki haftası fidenin kök salmasıyla, son üç haftası ise gündüz sıcaklığı 15 derecenin altına indiği için neredeyse durma noktasındaki bir olgunlaşmayla geçiyor. Gerçekte hasat için çalışan zaman: 60-70 gün.
Bu yüzden ilk yapmanız gereken şey, kendi bölgeniz için ilk don tarihini kabaca bilmek. İklim ve mevsime göre ekim takvimi hazırlama konusunu daha önce ayrı ayrı ele almıştım; ağustos ekiminde o takvim bir tercih değil, zorunluluk. Don tarihinden geriye 75 gün sayın. Çıkan sonuç, fideyi toprağa alabileceğiniz en son gündür.
Çeşitleri gün sayısına göre karşılaştırdığımda gördüklerim
Aşağıdaki tabloyu birkaç sezonun notlarından çıkardım. "Olgunlaşma" süresi, fidenin dikildiği günden ilk hasada kadar geçen süredir; tohumdan sayarsanız 25-30 gün eklemeniz gerekir.
| Çeşit tipi | Fideden hasada | Sıcak toleransı | Ağustos ekimine uygunluk |
|---|---|---|---|
| Kiraz domates (bodur ve sırık formları) | 50-60 gün | Yüksek | En iyisi. Sıcakta bile meyve tutar, küçük meyve hızlı kızarır. |
| Kokteyl / salkım domates | 60-70 gün | İyi | Uygun. Salkım halinde topluca olgunlaşması hasadı kolaylaştırır. |
| Bodur (determinat) erkenci sofralık | 60-70 gün | Orta-iyi | Uygun. Tüm ürünü 2-3 haftada verip biter, ayazdan önce işi kapatır. |
| Salçalık / kurutmalık (erik tipi) | 70-80 gün | İyi | Sınırda. Ilıman bölgede olur, kısa yazda risklidir. |
| İri etli sırık domates (beefsteak tipi) | 80-95 gün | Düşük | Önermiyorum. Meyve iriyken soğuk basar, yeşil kalır. |
| Yerli iri "dolmalık" ve ağır ırklar | 90-110 gün | Değişken | Kesinlikle hayır. Bu çeşitler için mayıs beklenmeli. |
Tabloda dikkatinizi çekmek istediğim asıl ayrım bodur (determinat) ile sırık (indeterminat) arasında. Sırık çeşitler dallanıp uzayarak aylarca ürün verir; bu, uzun sezonda avantaj, kısa sezonda israftır. Ağustosta ektiğim sırık bitkiler, don gelene kadar hâlâ yeni çiçek açıp enerjisini boşa harcıyordu. Bodur çeşitler ise belli bir boya gelip durur, tüm meyveyi aynı dönemde olgunlaştırır. Yaz sonu için bu davranış tam istediğim şey.
Fide mi, tohum mu?
Ağustosta tohum ekmek genellikle kaybedilmiş bir bahis. Tohumdan hasada en hızlı kiraz domateste bile 80 günü aşarsınız. Ben ağustos ekimlerinde ya haziranda kendi ektiğim yedek fideleri kullanıyorum ya da fidancıdan gövdesi kalem kalınlığında, 20-25 cm boyunda, çiçek tomurcuğu görünmeye başlamış fide alıyorum. Tomurcuklu fide almak bir hile gibi görünür ama sezonu iki hafta kısaltır.
Fideyi dikerken gövdenin alt üçte birini gömüyorum; toprağa değen kısımdan yeni kök çıkarır ve ağustos sıcağında kök hacmi ne kadar büyükse su stresi o kadar az olur. Dikim çukuruna bir avuç olgun kompost, mümkünse yanmış çiftlik gübresi koyuyorum. Bu dönemde azot ağırlıklı gübreye yüklenmemek gerekiyor; yaprak büyütür, meyve geciktirir. Fosfor ve potasyum ağırlıklı organik gübre uygulaması daha isabetli.
Yaz sonuna özgü üç ayar
- Gölge: Dikimden sonraki ilk 10 gün, öğle saatlerinde %30-40 gölgeleme filesi ya da basit bir tül perde fideyi kavrulmaktan kurtarıyor. Filesiz denediğim yıl fidelerin yarısı yandı.
- Malç: Kuru ot, saman ya da kıyılmış yaprakla 5 cm kalınlığında malç, toprak sıcaklığını düşürüyor ve suyu tutuyor. Yaz sonunda sulama sıklığı artacağı için damla sistem veya gömülü şişe yöntemi gibi tasarruflu sulama düzenleri işi çok kolaylaştırıyor.
- Eylül
© 2026 Bahçe Ustalığı