Bahçe Alanını Etkili Şekilde Tasarlama ve Düzenleme

İlk bahçemi kurarken yaptığım hatayı hâlâ hatırlıyorum: elimde bir çuval tohum, kafamda hiçbir plan yoktu. Domatesleri duvarın dibine, marulları güneşin tam ortasına ektim. Sonuç? Domatesler cılız kaldı, marullar temmuz gelmeden acılaşıp tohuma kaçtı. O sezon bana şunu öğretti: bahçede en pahalı malzeme tohum değil, yanlış yere dikilmiş bitkinin kaybettiği zaman.

Bu yüzden artık her yıl kürek elime almadan önce bir kâğıt ve kalemle bahçeye çıkıyorum. Bu yazıda, bahçe planlama tasarım sürecinde yıllar içinde oturttuğum yöntemi, seçenekleriyle birlikte anlatacağım.

Asıl Sorun: Alan Değil, Alanı Tanımamak

Çoğu kişi "bahçem küçük" diye şikâyet eder. Bense 30 metrekarelik bir arka bahçeden bir ailenin yaz sebzesinin önemli kısmını çıkarmış biri olarak şunu söyleyebilirim: sorun genellikle metrekare değil, o metrekarenin nasıl davrandığını bilmemek.

Bir bahçe alanı homojen değildir. Aynı bahçenin içinde günde 8 saat güneş alan bir köşe de vardır, komşunun duvarı yüzünden öğleden sonra tamamen gölgede kalan bir şerit de. Toprağın drenajı bir metrede değişebilir. Rüzgâr belli bir yönden sürekli eser ve o hatta dikilen fasulye sırıkları her sezon yatar.

Önce Gözlem: Bir Hafta Sadece İzleyin

Kürek vurmadan önce en az bir hafta, mümkünse iki, bahçenizi izleyin. Ben bunu şöyle yapıyorum:

1. Sabah 9, öğlen 13 ve akşamüstü 17 civarında bahçeye çıkıp telefonla fotoğraf çekiyorum. Gölgelerin nereye düştüğü net görünüyor.
2. Kabaca bir kroki çiziyorum ve üzerine "tam güneş", "yarı gölge", "gölge" diye boyuyorum.
3. Yağmurdan sonraki gün bahçeyi dolaşıp su biriken yerleri işaretliyorum. Orası ya drenaj isteyen ya da suyu seven bitkilere ayrılacak bir bölge demek.
4. Su musluğunun ve kompost yığınının konumunu krokinin üzerine koyuyorum. Bunlar sandığınızdan çok daha belirleyici.

Bir bahçede en sık ihmal edilen ölçü, hortumun boyu ve kovanın taşınacağı mesafedir. Suya uzak yatak, ağustos ortasında ihmal edilen yataktır.

Işık Bütçesini Bitkiye Göre Dağıtın

Güneşi bir bütçe gibi düşünüyorum. Elimde sınırlı sayıda "tam güneşli metrekare" var ve bunu en çok ışık isteyene harcamam gerekiyor.

• 6–8+ saat güneş: Domates, biber, patlıcan, kabak, salatalık, fasulye. Bunlar bahçenin en aydınlık kısmının hakkını verir.
• 4–6 saat: Havuç, pancar, soğan, sarımsak, bezelye, çilek. Biraz gölgeye tahammülleri var.
• 3–4 saat / öğleden sonra gölge: Marul, ıspanak, roka, maydanoz, nane, pazı. Yazın gölge onlar için nimet, çünkü sıcakta hemen tohuma kaçıyorlar.

Bir de dikey boyutu unutmayın. Sırık domates ve fasulye kuzeye doğru gölge atar. Ben bu yüzden yüksek bitkileri her zaman yatağın kuzey kenarına, alçak yeşillikleri güneye yerleştiriyorum. Böylece kimse kimsenin ışığını çalmıyor.

Düzen Seçenekleri: Hangisi Size Uyar?

Yıllar içinde üç farklı sistemi de denedim. Hepsinin kendi mantığı var; "en iyisi" diye tek bir cevap yok, sizin alanınıza ve alışkanlığınıza uyanı var.

Ben şu an karma çalışıyorum: bahçenin güneşli bölümünde 120 cm genişliğinde yükseltilmiş yataklar, duvar dibinde ise taşınabilir büyük saksılar. Balkon ve saksıda sebze yetiştirme mantığını bahçenin gölgeli köşelerine uygulamak, o ölü alanları kullanılır hale getirdi.

Ölçüler: Deneyimle Oturan Rakamlar

• Yatak genişliği en fazla 120 cm. İki taraftan uzanınca ortasına erişebilmelisiniz. Yatağa basmak zorunda kalıyorsanız o yatak çok geniştir.
• Yol genişliği 45–60 cm. El arabası kullanıyorsanız ana yolu 75 cm yapın; dar yolda arabayla dönmeye çalışmak sinir bozucu.
• Yatak derinliği 25–30 cm. Havuç ve pancar gibi kök sebzeler için altta sert bir taban olmasın.
• Yataklar arası yön: Mümkünse uzun kenar doğu–batı ekseninde olsun; sıralar birbirini daha az gölgeler.

Kâğıt Üzerinde Denemek Bedava